Chủ nghĩa xã hội khoa học
“thực chất chỉ là chủ nghĩa xã hội không tưởng mới”
Những năm gần đây, nhất là sau khi chế
độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, các nước Đông Âu rơi vào khủng hoảng sâu sắc và
sụp đổ, các thế lực thù địch đã lớn tiếng công kích, phủ nhận chủ nghĩa Mác. Họ
tìm mọi cách hòng xóa bỏ chủ nghĩa xã hội trong hiện thực và thủ tiêu tư tưởng
xã hội chủ nghĩa trong ý thức con người; cố tình gán cho C.Mác và Ph.Ăngghen -
những nhà sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học đủ các tội danh, cho rằng chủ
nghĩa xã hội khoa học của các ông “thực
chất chỉ là chủ nghĩa xã hội không tưởng mới” mà thôi; sự sụp đổ của chủ
nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu là vì đi theo một học thuyết sai lầm và đề
nghị loại bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin ra
khỏi nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản, thay vào đó là một thứ chủ nghĩa dân
tộc.
Phải
chăng chủ nghĩa xã hội khoa học đã không còn sức sống?
Chúng
ta biết rằng: “Hệ tư tưởng của giai cấp vô sản - học thuyết của chủ nghĩa xã
hội khoa học, tức là chủ nghĩa Mác”[1] là
một khoa học nghiên cứu những quy luật và những vấn đề có tính quy luật xã hội
- chính trị của quá trình phát triển xã hội từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa
xã hội và chủ nghĩa cộng sản, cùng những điều kiện, con đường và biện pháp đấu
tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động để thực hiện quá trình phát
triển đó của xã hội.
Trong
tiến trình phát triển của các khoa học xã hội và nhân văn, chủ nghĩa xã hội
khoa học là một khoa học mới mẻ, đang trong quá trình bổ sung, phát triển, chưa
có bề dày lịch sử như nhiều môn khoa học xã hội và nhân văn khác, trong đó có
nhiều vấn đề còn mang tính chất dự báo cần được thực tiễn kiểm nghiệm. Mặt
khác, do tính chính trị - thực tiễn của nó mà ngay từ khi hình thành và trong
suốt quá trình phát triển, chủ nghĩa xã hội khoa học luôn bị các thế lực thù
địch phản bác, công kích từ nhiều phía hòng phủ nhận, đặc biệt là trong giai
đoạn hiện nay của thời đại. Song mọi ý đồ phủ nhận chủ nghĩa xã hội khoa học
trước đây đã bị thất bại, đang và sẽ tiếp tục thất bại. Với bản chất cách mạng
khoa học, đồng thời mang đậm tính nhân văn sâu sắc, chủ nghĩa xã hội khoa học
không thể bị phủ nhận. Trái lại, chủ nghĩa xã hội khoa học sẽ không ngừng được
bổ sung, phát triển ngày càng phong phú hơn, ngày càng có giá trị khoa học và ý
nghĩa thực tiễn sâu sắc hơn. Không thể vì sự sụp đổ của một số mô hình cụ thể
trong hiện thực vừa qua mà cho rằng chủ nghĩa xã hội khoa học không còn sức
sống. Những thành tựu của chủ nghĩa xã hội trong đời sống chính trị thế giới trước
đây là không thể phủ nhận. Những sai lầm, khuyết điểm trong quá trình xây dựng chủ
nghĩa xã hội có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân rất quan trọng là
nhận thức và vận dụng chưa đúng những nguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học vào
cuộc sống. Về điều này, chính Ph.Ăngghen đã từng nhắc nhở: đáng tiếc là người
ta thường hay nghĩ rằng có thể hoàn toàn thấu đáo một lý luận mới và có thể vận
dụng lý luận đó không khó khăn gì, một khi đã nắm được những nguyên tắc chủ yếu
và điều đó không phải bao giờ cũng đúng. Song không thể chỉ nhìn vào những sai
lầm, khuyết điểm đã qua để mà phủ nhận hoàn toàn tính tất yếu, hợp quy luật của
chủ nghĩa xã hội, không thể vì những sai lầm chủ quan mà bác bỏ cả chân lý
khách quan của thời đại, mà phủ nhận giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn của
chủ nghĩa xã hội khoa học.
Cũng
không thể cho rằng các nguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học là trừu tượng quá, ít có giá trị ứng dụng trong
thực tế. Lý luận đó không bao giờ là đáp án có sẵn cho mọi bài toán của lịch
sử, mà chỉ đưa ra những dự báo, những quan điểm và phương pháp khoa học để giải
những bài toán đó. Chính những người cộng sản và nhân dân lao động ở mỗi nước
phải dựa trên cơ sở thế giới quan, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin tự
mình tìm ra những giải pháp, những đáp án để giải quyết những vấn để nảy sinh
từ thực tiễn cuộc sống luôn không ngừng vận động và phát triển; đồng thời không
ngừng bổ sung, phát triển hoàn thiện những nguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa
học trong những điều kiện lịch sử mới. Điều đó đúng với những chỉ dẫn của những
nhà sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học: Một xã hội với các yếu tố của nó
đang ở trạng thái chưa trưởng thành, cho nên càng được đề xuất tỉ mỉ bao nhiêu
thì lại càng rơi vào ảo tưởng thuần túy bấy nhiêu. Cùng với sự phát triển của
chủ nghĩa xã hội trong hiện thực, chủ nghĩa xã hội khoa học ngày càng thực sự
là khoa học do vận động lịch sử sản sinh ra và tham dự vào quá trình vận động của
lịch sử ấy một cách hoàn toàn tự giác, không còn tính chất lý thuyết suông nữa,
khoa học đã trở thành khoa học cách mạng như C.Mác và Ph.Ăngghen đã từng khẳng
định.
Những
sai lầm trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội trong những năm vừa qua là
một thực tế, làm cho thành quả của chủ nghĩa xã hội bị hạn chế, tính ưu việt
của chủ nghĩa xã hiện thực bị nghi ngờ. Sự tích tụ của những sai lầm đã làm cho
chủ nghĩa xã hội lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng và sụp đổ ở Liên Xô và Đông
Âu. Như vậy, sự khủng hoảng, đổ vỡ của chủ nghĩa xã hội hiện thực không phải
bắt nguồn từ bản chất của chủ nghĩa xã hội, từ nguyên lý của chủ nghĩa Mác -
Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học. Mà nó bắt nguồn từ những khó khăn trong việc
tìm kiếm những hình thức, phương pháp xây dựng xã hội mới chưa từng có trong
lịch sử, từ những sai lầm ấu trĩ, non nớt của các cơ quan lãnh đạo, tổ chức,
quản lý; những người lãnh đạo đã vận dụng không đúng đắn, thậm trí đã vi phạm những
nguyên lý, nguyên tắc của chủ nghĩa Mác - Lênin, của chủ nghĩa xã hội khoa học
trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện thực. Sự khủng hoảng, sụp đổ của
chủ nghĩa xã hội hiện thực chắc chắn không phải là vô ích, sẽ giúp những người
cộng sản chân chính rút ra được những bài học kinh nghiệm về sự tiếp thu, vận
dụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học vào quá trình xây dựng chủ
nghĩa xã hội ở mỗi nước.
Từ
tình trạng khủng hoảng, sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu và
Liên Xô từ cuối những năm 80 của thế kỷ trước, dưới sự lãnh đạo của các Đảng
Cộng sản, các nước xã hội chủ nghĩa đã nhận thức rõ hơn về con đường tiếp tục
xây dựng chủ nghĩa xã hội là tất yếu cần phải cải tổ, cải cách, đổi mới. Trong
quá trình cải tổ, cải cách và đổi mới những nhận thức mới về chủ nghĩa xã hội
đã được các nước nêu lên và vận dụng trong thực tiễn đã có được những thành
công. Quá trình đổi mới xây dựng chủ nghĩa xã hội đến nay cho thấy, nước nào
biết vận dụng sáng tạo những nguyên tắc, nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin,
của chủ nghĩa xã hội khoa học thì hạn chế dần được những khuyết tật, giữ vững
được chủ nghĩa xã hội, tháo gỡ được những khó khăn, vướng mắc và đạt được những
kết quả nhất định trong xây dựng xã hội mới. Ngược lại, nước nào tiếp tục xa
rời, đi ngược lại những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học, không chịu tiếp thu những bài học đã rút ra từ trong
khủng hoảng trước đây, cố đi tìm những giải pháp xa rời thực tiễn, theo những
quan điểm cơ hội xét lại, thì ở đó xã hội sẽ ngày càng mất ổn định, khủng hoảng
sẽ ngày càng sâu sắc và đưa đến tan vỡ chế độ xã hội chủ nghĩa.
Với cách
mạng Việt Nam, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh và
Đảng Cộng sản Việt Nam luôn trung thành và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa xã hội
khoa học đề ra đường lối chiến lược và sách lược đúng đắn, góp phần làm phong
phú thêm kho tàng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và chủ nghĩa xã hội khoa
học nói riêng. Trải qua gần 70 năm đi theo con đường của Chủ tịch Hồ Chí Minh
và Đảng, nhân dân ta đã lựa chọn, đất nước ta đã giành được những thành tựu to
lớn và những bước tiến quan trọng: hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc, cả
nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội, làm tròn nghĩa vụ quốc tế đối với các
nước anh em, đối với cách mạng thế giới.
Quá
trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã có nhiều cố gắng nghiên cứu, vận
dụng những nguyên lý, lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học vào thực tiễn hoàn cảnh
Việt Nam, đề ra chủ trương đường lối đúng đắn, độc lập, tự chủ để xây dựng chủ
nghĩa xã hội. Kết quả đã thu được những thảnh tựu quan trọng trên các mặt kinh
tế, chính trị, văn hóa tư tưởng, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân được
từng bước cải thiện, quốc phòng, an ninh vững chắc, quan hệ đối ngoại ngày càng
rộng mở, tạo ra thể và lực mới cho đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành
tựu đã đạt được, trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, chúng ta cũng không
tránh khỏi những sai lầm, khuyết điểm. Những sai lầm đó đã được Đảng ta phân
tích, làm rõ với thái độ nghiêm túc, thẳng thắn nhìn thẳng vào sự thật, tìm ra
nguyên nhân và giải pháp khắc phục có hiệu quả; rút ra những bài học kinh
nghiệm trong quá lãnh đạo cách mạng nói chung và trong công cuộc xây dựng chủ
nghĩa xã hội nói riêng. Với chủ trương, đường lối đổi mới toàn diện: đổi mới
nhận thức về chủ nghĩa xã hội, đổi mới hoạt động thực tiễn trên mọi lĩnh vực
của đời sống xã hội, đổi mới mọi mặt công tác lãnh đạo và quản lý. Trong quá
trình đổi mới luôn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, trung thành và vận
dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, giữ vững vai trò
lãnh đạo của Đảng đối với xã hội. Về phương pháp, Đảng ta giữ vững tư duy độc
lập, tự chủ trong xây dựng đường lối, chính sách đổi mới và xác định hình thức,
bước đi phù hợp với đặc điểm tình hình của đất nước. Với tinh thần ấy, Đại hội
lần thứ XI của Đảng đã chỉ rõ: “Kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, vận dụng sáng tạo và phát triển phù hợp với thực tiễn Việt Nam
Trải
qua gần 30 năm đổi mới đất nước, đến nay chúng ta ngày càng nhận thức rõ ràng
và đúng đắn hơn về chủ nghĩa xã hội và con đường, hình thức, bước đi tới chủ
nghĩa xã hội ở nước ta. Những đặc trưng chủ yếu của chủ nghĩa xã hội ở Việt
Nam, những phương hướng cơ bản trong quá trình xây dựng đất nước quá độ lên chủ
nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa được Đảng ta xác định, bảo đảm
cho đất nước ta giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, đổi mới mạnh mẽ mọi mặt
đời sống, tránh lặp lại những sai lầm cũ. Nhưng chặng đường của thời kỳ quá độ
lên chủ nghĩa xã hội là rất khó khăn, phức tạp và lâu dài, luôn đặt ra những
vấn đề mới đòi hỏi Đảng và nhân dân ta phải không ngừng đổi mới, phát triển tư
duy sáng tạo để tìm ra lời giải đáp đúng đắn, chỉ đạo hành động thực tiễn để đi
tới thành công.
Với
niềm tin có căn cứ khoa học, từ thắng lợi của sự nghiệp đổi mới đất nước đã và
đang đạt được, chúng ta khẳng định kiên trì con đường xã hội chủ nghĩa là sự
lựa chọn đúng đắn duy nhất của cách mạng Việt Nam
